۷ دقیقه مطالعه
سئوی سایت فارسی: چک‌لیست فنی دالیژ
بررسی نکات فنی وب‌سایت‌های فارسی، از دسترسی موتورهای جست‌وجو و ساختار صفحه تا نسخه‌های زبانی، فونت و میزبانی.
بیشتر توصیه‌های سئو برای وب‌سایت‌های انگلیسی نوشته شده‌اند. تقریباً همه آن‌ها برای وب‌سایت فارسی هم صدق می‌کنند، اما صفحات فارسی ملاحظات ویژه خود را دارند: دو شکل تایپ برای یک حرف، فونت‌هایی که حجم بیشتری دارند، تقویمی که داده ساختاریافته آن را نمی‌شناسد و سرورهایی که موتورهای جست‌وجو از فاصله دور به آن‌ها دسترسی پیدا می‌کنند. این چک‌لیستی است که برای هر وب‌سایت فارسی که توسعه می‌دهیم بررسی می‌کنیم. این موارد بر اصول فنی و راهنماهای موتورهای جست‌وجو تکیه دارند؛ همان چیزی که راهنمای گوگل و بینگ می‌خواهد، با تمرکز بر زبان فارسی.
۱. دسترسی موتورهای جست‌وجو به محتوا
مهم‌ترین قاعده: متن صفحه باید در همان HTMLی باشد که سرور ارسال می‌کند، نه اینکه بعداً با جاوااسکریپت اضافه شود. گوگل جاوااسکریپت را اجرا می‌کند، اما این کار را در مرحله‌ای بعدتر و کندتر انجام می‌دهد و بسیاری از موتورهای جست‌وجوی دیگر و خزنده‌های هوش مصنوعی اصلاً آن را اجرا نمی‌کنند. صفحه‌ای که خالی می‌رسد و در مرورگر تکمیل می‌شود، ممکن است هرگز توسط برخی خزنده‌ها دیده نشود.
صفحه HTML ساده، رندر سمت سرور یا پیش‌رندر، هر کدام این مشکل را برطرف می‌کنند. برای بررسی، کد منبع صفحه را باز کنید (نه ابزار inspect مرورگر را): اگر تیترها و پاراگراف‌ها در آنجا هستند، خزنده‌ها نیز می‌توانند آن‌ها را بخوانند.
۲. عنوان و توضیح روشن برای هر صفحه
- هر صفحه عنوان مستقل خود را داشته باشد. گوگل بر اساس عرض صفحه‌نمایش تصمیم می‌گیرد چه مقدار از عنوان را نمایش دهد، نه بر اساس تعداد ثابتی از حروف. بنابراین واژه‌های مهم را در ابتدا و نام برند را در انتها بیاورید.
- توضیح متا را به شکل یک خلاصه بنویسید؛ متنی که کاربر را به کلیک تشویق کند. گوگل گاهی به‌جای آن بخشی از متن صفحه را نمایش می‌دهد، اما توضیحی که صفحه را به‌درستی خلاصه کند گزینه مناسبی در اختیار آن قرار می‌دهد.
- یک تیتر اصلی (
h1) که موضوع صفحه را با همان واژه‌هایی که کاربران جست‌وجو می‌کنند بیان کند.
۳. یکسان‌سازی متن فارسی
موتورهای جست‌وجو و جست‌وجوی داخلی وب‌سایت، نویسه‌ها را مقایسه می‌کنند، نه ظاهر آن‌ها را. بنابراین یکدستی متن اهمیت دارد:
- ی و ک فارسی، نه ي و ك عربی. برخی صفحه‌کلیدها و سیستم‌های قدیمی شکل عربی را تایپ می‌کنند. این حروف تقریباً شبیه یکدیگرند، اما نویسه‌های جداگانه‌ای هستند. هر آنچه منتشر می‌کنید و هر آنچه کاربر در کادر جست‌وجوی وب‌سایت تایپ می‌کند را یکسان‌سازی کنید.
- نیم‌فاصله در «می‌شود» یا «کتاب‌ها». همیشه به یک شکل از آن استفاده کنید. کلمه‌ای که یک جا با فاصله و جای دیگر با نیم‌فاصله تایپ شده، دو رشته متفاوت است.
- از همان واژه‌هایی استفاده کنید که کاربران جست‌وجو می‌کنند. کاربران هم شکل رسمی و هم شکل محاوره‌ای یک عبارت را تایپ می‌کنند. بررسی کنید کاربران واقعاً چه عباراتی را جست‌وجو می‌کنند و همان واژه‌ها را به‌طور طبیعی در تیترها و متن به کار ببرید.
۴. آدرس‌های پایدار
راهنمای گوگل توصیه می‌کند در آدرس از واژه‌هایی استفاده شود که برای مخاطب معنادارند و اگر لاتین نیستند، با UTF-8 کدگذاری شوند. هر دو رویکرد درست است:
- آدرس فارسی (
/مقاله/سئو-سایت) به فارسی طبیعی خوانده می‌شود، اما هنگام کپی در پیام‌رسان یا ایمیل به رشته طولانی از نشانه درصد و عدد تبدیل می‌شود. - آدرس لاتین (
/fa/blog/seo-for-a-persian-website/) در همه‌جا کوتاه و خوانا باقی می‌ماند.
ما از آدرس لاتین استفاده می‌کنیم و در وب‌سایت‌های دوزبانه، آدرس هر دو زبان یکسان است. هر کدام را انتخاب کنید، قاعده مهم‌تر این است که آدرسی را که منتشر شده هرگز تغییر ندهید. در صورت ناچاری، آدرس قدیمی را با تغییر مسیر دائمی (HTTP 301) به آدرس جدید هدایت کنید.
۵. مشخص‌کردن زبان صفحه
- در تگ
<html>مقدارهایlang="fa"وdir="rtl"را بنویسید. گوگل اعلام کرده زبان صفحه را از متن قابل مشاهده آن تشخیص می‌دهد و نه از این ویژگی، اما مرورگرها، صفحه‌خوان‌ها و ابزارهای دیگر به آن تکیه می‌کنند. - اگر وب‌سایت نسخه انگلیسی هم دارد، دو نسخه را با
hreflangبه یکدیگر پیوند دهید. در مقاله رویکرد ما به توسعه وب‌سایت‌های دوزبانه فارسی و انگلیسی به این موضوع پرداخته‌ایم. - هر صفحه یک زبان داشته باشد. صفحه‌ای که نیمی از آن فارسی و نیمی انگلیسی است، در هیچ‌کدام رتبه مناسبی نمی‌گیرد.
۶. سرعت بارگذاری و فونت فارسی
گوگل Core Web Vitals را از جمله معیارهای خود می‌داند و حد «خوب» آن مشخص است: بزرگ‌ترین بخش نمای نخست صفحه ظرف ۲/۵ ثانیه نمایش داده شود (LCP)، صفحه ظرف ۲۰۰ میلی‌ثانیه به لمس و کلیک پاسخ دهد (INP) و چیدمان صفحه بیش از ۰/۱ جابه‌جا نشود (CLS).
در صفحات فارسی، فونت یکی از عوامل مؤثر بر سرعت بارگذاری است. یک فونت وب فارسی ممکن است حجم زیادی داشته باشد و اگر نمایش متن منتظر آن بماند، کل صفحه منتظر می‌ماند.
- فونت‌ها را با قالب WOFF2 ارائه کنید و فقط وزن‌هایی را که واقعاً استفاده می‌کنید.
- از
font-display: swapاستفاده کنید تا متن از همان ابتدا با فونت جایگزین نمایش داده شود. - فونت مورد نیاز نمای نخست را preload کنید.
- برای هر تصویر
widthوheightتعیین کنید تا صفحه هنگام بارگذاری جابه‌جا نشود، از قالب‌های WebP یا AVIF استفاده کنید و تصاویر پایین‌تر از نمای نخست را با تأخیر (lazy-load) بارگذاری کنید.
۷. دسترسی خزنده‌ها به میزبان
گوگل اعلام کرده Googlebot عمدتاً از نشانی‌های IP آمریکا خزش می‌کند. وب‌سایتی که در ایران میزبانی می‌شود باید به این درخواست‌ها پاسخ درستی بدهد. برخی میزبان‌ها ترافیک بین‌المللی را محدود یا کند می‌کنند و برخی دیوارهای آتش، نشانی‌های IP خارجی را به‌طور کامل مسدود می‌کنند. اگر Googlebot نتواند صفحه‌ای را دریافت کند، آن صفحه نمایه نمی‌شود، هرچقدر هم که محتوای خوبی داشته باشد.
پس از راه‌اندازی، آمار خزش (Crawl stats) را در Google Search Console بررسی کنید و مطمئن شوید سرور یا دیوار آتش شما هرگز خزنده‌های موتورهای جست‌وجو را مسدود نمی‌کند. اگر بیشتر بازدیدکنندگان و سرور شما در ایران هستند، یک شبکه توزیع محتوا (CDN) که هم در داخل و هم در خارج از کشور نقطه حضور دارد، می‌تواند پاسخ‌گوی هر دو باشد.
۸. داده‌های ساختاریافته و تاریخ میلادی
داده ساختاریافته (JSON-LD با واژگان schema.org) به موتور جست‌وجو می‌گوید صفحه درباره چیست: یک سازمان، یک مقاله، یک محصول یا مسیر صفحه. دو نکته ویژه فارسی در این زمینه وجود دارد:
- تاریخ در داده ساختاریافته باید با قالب ISO 8601 باشد، یعنی میلادی (
2026-10-20)، حتی اگر صفحه تاریخ شمسی را به خواننده نمایش دهد. تبدیل تاریخ را فقط برای نمایش انجام دهید. - نام فارسی و لاتین سازمان را هر دو ارائه کنید (
nameوalternateName) تا جست‌وجو با هر کدام از آن‌ها به نتیجه برسد.
۹. معرفی صفحات به موتورهای جست‌وجو
- یک نقشه سایت (sitemap) شامل همه صفحاتی که می‌خواهید دیده شوند، که در
robots.txtبه آن پیوند داده شده باشد. - Google Search Console و Bing Webmaster Tools: وب‌سایت را در هر دو تأیید کنید، نقشه سایت را ارسال کنید و گزارش صفحات نمایه‌نشده را بررسی کنید.
- IndexNow، پروتکلی باز که وب‌سایت با آن به محض افزودن یا تغییر یک صفحه، بینگ، یاندکس و چند موتور جست‌وجوی دیگر را مطلع می‌کند. گوگل از آن استفاده نمی‌کند، اما هزینه آن تنها یک فایل کوچک و یک درخواست پس از هر به‌روزرسانی است.
۱۰. کیفیت محتوا
همه این موارد فقط به موتور جست‌وجو کمک می‌کنند صفحات شما را پیدا کند و بفهمد. آنچه یک صفحه را در رتبه بالاتر قرار می‌دهد، همچنان این است که آیا بهتر از صفحات دیگر به پرسش کاربر پاسخ می‌دهد یا نه. راهنمای گوگل به‌صراحت اعلام می‌کند سیستم‌های آن به دنبال صفحاتی هستند که برای انسان و توسط فردی آشنا با موضوع نوشته شده‌اند. متن را به فارسی بنویسید، نه اینکه ترجمه کنید. صفحات را درست و به‌روز نگه دارید و صفحات مرتبط را به یکدیگر پیوند دهید تا خوانندگان و خزنده‌ها رشته مطلب را دنبال کنند.
